Vaak gevraagd bij leesbegrip 

Een terechte vraag: we horen veel over “rijke taal”, maar ook over cognitieve (over-)belasting als een leerling een tekst technisch niet aan kan. Aan het begin van de LeesInzicht e-cursus krijg ik deze vraag nog wel eens.

Het voelt heel logisch en zorgzaam: een leerling die moeite heeft met lezen, geef je teksten op zijn eigen AVI-niveau om frustratie en overbelasting te voorkomen. In de praktijk zien we echter dat dit vaak leidt tot verarming. Makkelijke teksten zijn inhoudelijk vaak plat en bieden weinig ‘haakjes’ voor het opbouwen van wereldkennis en het vergroten van het relationele netwerk. “Maar hoe doe jij dat dan Elvira? Hoe kies jij teksten voor je leerlingen?”

Ik laat een leerling vooral in eerste instantie zélf een onderwerp en een boek kiezen dat hem aanspreekt. Daar gaan we altijd mee aan de slag, ook al schat ik al in dat het te makkelijk of te moeilijk is. In het geval van een te makkelijk boek bespreek ik dat wel: wat is de reden dat de leerling voor dit boek heeft gekozen? Is hij misschien bang dat hij een moeilijker boek niet aankan? We starten dan met de makkelijke, maar ik pak er dan op enig moment een tweede, moeilijker boek bij over hetzelfde onderwerp.

In het geval van een moeilijk boek kom je er soms samen achter dat er wel erg lastige woorden in staan, of dat de leerling de zinnen echt niet begrijpt. We proberen dan eerst toch samen na te denken over de inhoud en zoeken naar informatie die wel te begrijpen is. Als het écht te lastig is – dat wil zeggen dat de leerling er absoluut geen chocola van kan maken of erg moe wordt na een paar regels – dan is het natuurlijk beter om een ander boek te nemen. Als de cognitieve belasting te hoog wordt, dan is een tekst ook niet meer te begrijpen voor de leerling, omdat er onvoldoende binnenkomt.

Maar: een leesbegripsexpert durft de lat wel hoog te leggen en te vertrouwen op haar kennis en inschattingsvermogen. Je biedt rijke, complexe teksten aan die misschien technisch lastig zijn, maar cognitief wel uitdagend.

Het is daarin belangrijk te kunnen vertrouwen op het vinden van een goede balans. Door lastige teksten samen aan te pakken (eventueel door delen voor te lezen), krijgt de leerling toegang tot interessante inhouden, nieuwe woorden en complexe zinsstructuren. Zo bouw je aan het denkvermogen en het relationele netwerk en blijft de leerling niet hangen in Jip-en-Janneketaal.