Dit klopt gedeeltelijk. Er zijn voldoende onderzoeken die aangeven dat het leerlingen helpt als ze kennis hebben over tekststructuren. Maar wat houdt die instructie dan eigenlijk in? Methodes hebben hele lessen die zich bezighouden met een verslag of een instructietekst, waarbij het doel is dat leerlingen die term kennen. Ze leren specifieke signaalwoorden die passen bij die term om het te kunnen herkennen.
Kijk maar naar deze leerdoelen uit een nieuwsbegriples over verslagen: de leerlingen weten dat er verschillende soorten verslagen zijn, ze weten waar je een verslag aan kunt herkennen, ze weten dat een verslag in de tegenwoordige of in de verleden tijd geschreven kan zijn. Zeven doelen, en geen ervan gaat over begrijpen wat er in een verslag staat.
Dit is eigenlijk een taalles. En taallessen zijn waardevol, maar ze maken leesbegrip niet beter. Want zijn leerlingen hier echt aan het lezen? Ze zijn bezig met herkennen en benoemen. Dat zijn andere vaardigheden dan het opbouwen van een situatiemodel: het mentale beeld dat een lezer bouwt van wat een tekst betekent.
Bovendien kan een term die je kent een vals gevoel van competentie geven. Een leerling die weet wat een verslag is, denkt soms al te begrijpen hoe het werkt. Terwijl het kind nadenkt over hoe dat ook alweer heette, is er minder ruimte in het werkgeheugen om verbanden te leggen in de tekst zelf.
Armbruster, Anderson en Ostertag lieten in 1987 zien dat structuurinstructie pas helpt als een leerling de structuur ervaart en Kintsch laat zien waarom: leesbegrip is een constructieproces waarbij de lezer zelf verbanden legt. Een term draagt daar niet automatisch aan bij.
Laat een leerling eerst nadenken over hoe de onderdelen van een tekst met elkaar samenhangen. Het woord komt later wel, als kapstok voor iets wat hij echt begrijpt.
👉 🖇️ Meer weten over verbanden leren leggen? Kijk eens naar de e-module Verbinden!Â
đź“– Elvira Pont is remedial teacher en psychodiagnostisch specialist. Via LeesInzicht begeleidt ze professionals in het onderwijs en de zorg bij het zichtbaar maken van het denkproces van leerlingen. Meer lezen? Ga naar leesinzicht.nu.