Een basisschoolleerkracht vertelt me trots dat zijn school twee keer per week Begrijpend Lezen geeft. “Leesbegrip is zo belangrijk, daar reserveren we echt tijd voor.” Ik knik, want de intentie klopt, maar de vraag is alleen of dit echt werkt.
𝗛𝗲𝗶𝗹𝗶𝗴 𝗛𝘂𝗶𝘀𝗷𝗲 #𝟭𝟳 “𝗕𝗲𝗴𝗿𝗶𝗷𝗽𝗲𝗻𝗱 𝗟𝗲𝘇𝗲𝗻 𝗶𝘀 𝗲𝗲𝗻 𝘀𝗰𝗵𝗼𝗼𝗹𝘃𝗮𝗸”
In de meeste landen wordt leesbegrip geïntegreerd in de taallessen aangeboden. Daarbij leren kinderen leesbegrip terwijl ze lezen, maar ook steeds meer bij vakken als geschiedenis, biologie of wereldoriëntatie, met echte teksten over onderwerpen die ertoe doen. Het idee van leesbegrip als losstaand schoolvak staat in internationaal perspectief eigenlijk vrij alleen. En dat is niet toevallig.
Er is geen bewijs dat leesbegrip als geïsoleerd vak beter werkt dan geïntegreerd aanbod. De vergelijking met losse vakken als rekenen of spelling gaat niet op, want leesbegrip is een denkproces dat altijd plaatsvindt in de interactie tussen een lezer en een tekst, en dat denkproces verschilt per onderwerp, per genre, per situatie. En: wat een kind leert in een les Begrijpend Lezen, over losse strategieën om vragen te beantwoorden, met een willekeurige tekst over walvissen, slaat niet automatisch over naar andere teksten die gelezen moeten worden op school. Transfer treedt meestal niet uit zichzelf op.
Ik begrijp wel dat er toch nog voor wordt gekozen. Een apart vak met een eigen methode geeft structuur, en het gevoel aan leerkrachten dat ze met het lesdoel (vaak een losse strategie) iets zinvols aanleren. Scholen kunnen de scores monitoren en ouders kunnen het volgen. Dat zijn geen onzinnige argumenten.
De tijd die eraan besteed wordt, is op zich waardevol. Maar de aanname dat Begrijpend Lezen een vak is zoals aardrijkskunde, iets wat je kunt pakken, onderwijzen en afsluiten met een score, zit ingebakken in het idee van een apart vak, en dat staat de leesbegripsontwikkeling van kinderen in de weg. Ze leren dat leesbegrip iets is wat je doet op dinsdag en donderdag, in plaats van iets wat er altijd toe doet als ze lezen.
Dat heeft ook gevolgen voor leesmotivatie. Als leesbegrip losstaat van betekenisvolle onderwerpen en echte teksten, wordt het al snel iets wat je doet voor school, in plaats van iets wat je doet voor jezelf. Een kind dat weinig leesmotivatie voelt, investeert ook minder in het denkproces. De meeste kinderen die ik spreek, hebben dan ook echt een hekel aan dat vak.
Gelukkig zijn er steeds meer scholen die anders gaan werken. Dat vraagt wel wat van de kennis van de leerkrachten: ze moeten nu zélf de regie nemen over de leesbegripsontwikkeling en weten wat werkt om leesbegrip als denkproces te begeleiden.
Dat is overigens makkelijker en leuker dan het misschien lijkt en daar help ik graag bij: kijk maar eens bij de LeesInzicht cursussen en aanbod voor scholen.